Geçenlerde kendimi garip bir şey yaparken yakaladım.
Çözülmesini beklediğim bir mesele vardı. Benim kontrolümde değildi. Ama ben sanki yeterince sık kontrol edersem, yeterince çok okursam, yeterince fazla insanın yorumunu dinlersem sonuca bir katkım olacakmış gibi davranıyordum.
Sabah uyanınca bakıyordum.
Gün içinde boşluk bulunca bakıyordum.
Bir şey izlerken aklıma geliyor, başka bir ekrana geçip yine bakıyordum.
Sonra şunu fark ettim:
Bilgi aramıyordum. Kesinlik arıyordum.
Ve kesinlik, internette bulabileceğiniz bir şey değil.
Kontrol yanılsaması
Belirsizlik insanı tuhaflaştırıyor.
Normalde değiştiremeyeceğimiz şeyleri kabul etmekte fena değiliz. Yarın yağmur yağabilir. Uçak gecikebilir. Trafik çıkabilir. Bunların hiçbirini beş dakikada bir kontrol etmiyoruz.
Ama konu bizim için yeterince önemliyse kurallar değişiyor.
Beyin, kontrol edemediği bir sonucu sürekli takip ederek kontrol ettiğini zannetmeye başlıyor.
Yeni bir haber var mı?
Bir açıklama geldi mi?
Başka biri ne düşünüyor?
Bir gelişme oldu mu?
Bilginin marjinal faydası hızla sıfıra yaklaşıyor ama biz tüketmeye devam ediyoruz.
Çünkü artık bilgi toplamıyoruz.
Kaygımızı besliyoruz.
Ben bunu son haftalarda fazlasıyla yaptım.
Ve ödediğim bedelin sadece zaman olmadığını fark ettim.
Dikkatimi de ödüyordum.
Enerjimi de.
Hatta bazen önümde duran güzel bir günün bir bölümünü de.
Hayat, büyük olayların arasında oluyor
İşin ironik tarafı şu:
Ben büyük bir problemin çözülmesini beklerken hayat çözülmeyi beklemiyordu.
Çay hâlâ sıcaktı.
Yağmur hâlâ güzel yağıyordu.
Uzun bir araba yolculuğu hâlâ düşünmek için alan açıyordu.
Evde sevdiğim bir köşede oturmak hâlâ iyi hissettiriyordu.
İşimde çözülmesi gereken yeni meseleler çıkıyordu. Hafta sonu geliyordu. Bazen yoruluyor, bazen hastalanıyor, bazen de beklemediğim ölçüde iyi bir sabaha uyanıyordum.
Yani benim zihnim tek bir meseleye hayatımın tamamıymış gibi davranırken, hayat başka kanallardan yayın yapmaya devam ediyordu.
Belki de son haftalarda öğrendiğim en değerli şey bu:
Bir problem hayatınızın içinde olabilir. Ama hayatınız problemden ibaret olmak zorunda değil.
İkisi arasında büyük fark var.
Dikkat de bir portföydür
Finans dünyasında çeşitlendirmeyi çok konuşuruz.
Bütün paranızı tek bir varlığa koymak risklidir. Tek bir senaryoya bağımlı hale gelirsiniz.
Peki neden aynısını dikkatimizle yapıyoruz?
Bütün zihinsel sermayemizi tek bir probleme yatırıyoruz.
Sabah onu düşünüyoruz.
Yolda onu dinliyoruz.
Öğle arasında onu okuyoruz.
Akşam onunla ilgili senaryolar kuruyoruz.
Sonra da kendimizi tükenmiş hissediyoruz.
Aslında dikkat de çeşitlendirilmesi gereken bir portföy olabilir.
Biraz iş.
Biraz aile.
Biraz sağlık.
Biraz öğrenme.
Biraz yürüyüş.
Biraz arkadaşlık.
Biraz da hiçbir şey.
Özellikle hiçbir şey.
Çünkü bazen beynimizin ihtiyacı olan yeni bir bilgi değil, yeni bilgi gelmeyen bir yarım saattir.
Geleceği optimize etmek
Son dönemde kendimi gelecekle ilgili birçok hesap yaparken de yakaladım.
Nerede yaşamalıyım?
Ne kadar biriktirmeliyim?
Kariyerimde neyi hedeflemeliyim?
Hangi riskleri almalıyım?
Hangilerinden uzak durmalıyım?
İnsan geleceği optimize etmeye başlayınca bugünü kolaylıkla bir Excel hücresine dönüştürebiliyor.
Sanki bugünün tek görevi, yarının daha iyi olmasını sağlamakmış gibi.
Oysa bugünün de kendi başına bir değeri var.
Bunu hastalandığınızda daha kolay anlıyorsunuz.
Enerjiniz yerine geldiğinde güzel bir şey olduğunu fark ediyorsunuz.
Sıradan bir sabahın aslında ne büyük lüks olduğunu görüyorsunuz.
Bir fincan çay, sakin bir çalışma günü veya trafiksiz bir yolculuk birden küçümsediğiniz şeyler olmaktan çıkıyor.
Ve insanın aklına tatsız ama faydalı bir soru geliyor:
Daha iyi bir gelecek inşa etmeye çalışırken, iyi olan bugünü kaçırıyor olabilir miyim?
Riskten kaçmak değil, riski yeniden tanımlamak
Kötü bir deneyimin ardından doğal refleks bir daha aynı acıyı yaşamayacak bir hayat tasarlamak.
Hiç risk alma.
Hiç güvenme.
Garanti olanı seç.
Duvarları yükselt.
Mantıklı görünüyor.
Ama bunun da kendi riski var.
Bir kötü deneyimin gelecekteki bütün kararlarımızın yatırım komitesinde veto hakkına sahip olması.
Belki yapılması gereken riskten tamamen kaçmak değil.
Riskin ne olduğunu yeniden öğrenmek.
Nerede hata yaptım?
Hangi sinyali görmezden geldim?
Sonuç kötü olduğu için mi karar kötüydü, yoksa karar sürecinde gerçekten bir sorun mu vardı?
Ve en önemlisi:
Bugünün korkusunun yarının fırsatlarını gereğinden fazla küçültmesine izin veriyor muyum?
Ders almak başka şey.
Dersi ömür boyu taşımak başka.
Hiçbir şey hep aynı kalmıyor
Son iki haftada ruh halimin ne kadar hızlı değişebildiğini görmek de ilginçti.
Bir gün fiziksel olarak yorgun hissediyorsunuz.
Bir başka gün önünüzdeki hafta için heyecanlanıyorsunuz.
Bir gün gelecek gözünüzde büyüyor.
Başka bir sabah çok sıradan bir şey moralinizi düzeltiyor.
Sorun aynı.
İnsan aynı.
Ama deneyim aynı değil.
Bu da bana basit bir gerçeği yeniden hatırlattı:
İçinde bulunduğumuz ruh halini geleceğe doğru düz bir çizgi halinde uzatmakta çok kötüyüz.
Bugün yorulduğumuz için yarın da yorgun olacağımızı düşünüyoruz.
Bugün kaygılıysak hayatın bundan sonra böyle olacağını sanıyoruz.
Bugün işler yolundaysa bunun da sonsuza dek süreceğini varsayıyoruz.
Hiçbiri doğru değil.
Hayat düz çizgiler konusunda pek yetenekli değil.
Yeni hedefim: Daha az kontrol, daha çok hayat
Dolayısıyla kendime yeni ve mütevazı bir hedef koyuyorum.
Her şeyi çözmeye çalışmamak.
Her gelişmeyi ilk öğrenen kişi olmamak.
Her ihtimali hesaplamamak.
Telefonu açmadan yürüyebilmek.
Bir yolculukta sadece düşünmek.
Bir fincan çayı içerken başka bir şey yapmamak.
Bir problemin sonucunu beklerken hayatın geri kalanını askıya almamak.
Çünkü belki kontrol dediğimiz şey, sürekli kontrol etmek değildir.
Bazen tam tersidir.
Neyi kontrol edemediğimizi bilip dikkatimizi kontrol edebildiğimiz şeylere geri çevirebilmektir.
Para yeniden kazanılabilir.
Planlar yeniden yapılabilir.
Kariyer yeniden şekillenebilir.
Hedefler değişebilir.
Ama bugün 31 Ekim ise, yarın artık 31 Ekim olmayacak.
Geriye dönüp baktığımda zor bir dönemi yalnızca “atlattım” demek istemiyorum.
O sırada yaşamaya da devam ettim diyebilmek istiyorum.
Belki gerçek getiri de budur.
